- Chỉ số CPI tháng 9 tăng 3,7%, đánh dấu chuỗi 65 tháng liên tiếp lạm phát Mỹ vượt ngưỡng mục tiêu 2%.
- Kỳ vọng lạm phát 1 năm tới leo lên 3,9% theo khảo sát của Fed New York, mức cao nhất trong hơn 3 năm qua.
- Cơ quan điều hành chính sách tiền tệ lo ngại tâm lý xem lạm phát cao là “bình thường mới” sẽ kích hoạt vòng xoáy giá – lương khó kiểm soát.
Diễn biến và Dữ liệu trọng tâm
Chuỗi vượt mục tiêu lạm phát của nền kinh tế Mỹ đã chính thức chạm mốc 65 tháng liên tiếp, xác lập giai đoạn đắt đỏ kéo dài nhất trong thế kỷ XXI theo phân tích từ Cục Thống kê Lao động Mỹ và CNBC. Kể từ khi chỉ số giá tiêu dùng bứt phá khỏi mục tiêu 2% vào đầu năm 2021, mức tăng CPI bình quân duy trì ở mức xấp xỉ 4,5%.
Báo cáo kinh tế công bố ngày 14/10 xác nhận CPI tháng 9 tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước. Dữ liệu này phản ánh thực trạng áp lực giá cả không còn mang tính chất gián đoạn tạm thời mà đã chuyển hóa thành trạng thái thường nhật, làm thay đổi căn bản hành vi tiêu dùng và hoạch định ngân sách của các hộ gia đình.
| Chỉ số / Thước đo | Dữ liệu ghi nhận | Hệ quả thị trường |
|---|---|---|
| CPI tháng 9 | Tăng 3,7% YoY | Duy trì đà tăng giá vượt chuẩn 2% trong 65 tháng |
| CPI bình quân (2021 đến nay) | Xấp xỉ 4,5% | Chuỗi lạm phát dài nhất lịch sử hiện đại từ đầu thế kỷ |
| Kỳ vọng lạm phát 1 năm (Fed New York) | Tăng thêm 0,3 điểm % lên 3,9% | Chạm đỉnh hơn 3 năm, neo giữ tâm lý chấp nhận giá cao |
| Dự phóng chính sách Fed | Họp tháng 12 và lộ trình năm 2027 | Tiếp tục thắt chặt nhằm triệt tiêu rủi ro lạm phát kỳ vọng |
Khảo sát do Fed New York công bố ghi nhận kỳ vọng lạm phát cho một năm tới tăng thêm 0,3 điểm phần trăm lên ngưỡng 3,9%. Mức độ chấp nhận thực tế giá cao đang lan rộng, buộc các nhà hoạch định chính sách tiền tệ tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải đánh giá lại ngưỡng rủi ro của sự thay đổi hành vi dài hạn.
Phân tích tác động thị trường
Mối đe dọa trọng yếu đối với hệ thống kinh tế hiện nay là nguy cơ lạm phát kỳ vọng bị neo vào tâm lý thị trường, triệt tiêu hiệu lực điều hành của các công cụ chính sách tiền tệ truyền thống. Khi cả doanh nghiệp lẫn người lao động chấp nhận mặt bằng giá mới, chu kỳ tự củng cố lạm phát sẽ bắt đầu: doanh nghiệp chủ động tăng giá niêm yết đón đầu chi phí, còn người lao động đòi hỏi mức lương cao hơn để bù đắp thâm hụt sức mua.
Chủ tịch Fed Cleveland, bà Beth Hammack, cùng Chủ tịch Fed Minneapolis, ông Neel Kashkari, đều nhấn mạnh tính chất nguy hiểm khi công chúng coi lạm phát là hiển nhiên. Thực tế tiêu dùng cho thấy người dân không đơn thuần chuyển dịch sang các sản phẩm giá rẻ hơn, mà phải cắt giảm trực tiếp các nhu cầu cơ bản và dịch vụ giải trí. Tình trạng chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn tốc độ tăng lương trong những tháng gần đây đã bào mòn trực tiếp thặng dư tích lũy cá nhân.
Theo bà Diane Swonk, Chuyên gia kinh tế trưởng tại KPMG, quá trình hạ nhiệt lạm phát thông qua tăng lãi suất mang lại nhiều đau đớn ngắn hạn do chi phí vốn tăng vọt, nhưng là giải pháp bắt buộc để ngăn chặn mầm mống bất ổn vĩ mô kéo dài. Thị trường tài chính đang phản ánh kịch bản Fed sẽ duy trì lãi suất ở vùng hạn chế trong cuộc họp tháng 12 và kéo dài đến giai đoạn 2027, ưu tiên ổn định giá cả thay vì nới lỏng tăng trưởng.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Tại sao người tiêu dùng không nên kỳ vọng giá cả giảm xuống mức trước năm 2021?
Mục tiêu của chính sách tiền tệ là ổn định tỷ lệ tăng giá chứ không phải kích hoạt giảm phát. Tình trạng giảm phát (giá cả sụt giảm diện rộng dưới 0%) thường đi kèm suy thoái sâu, đóng băng đầu tư và gia tăng thất nghiệp; do đó, kịch bản phục hồi tối ưu là duy trì mức lạm phát mục tiêu 2% kết hợp tốc độ tăng lương thực tế cao hơn tốc độ tăng giá.
Hiện tượng lạm phát kỳ vọng neo cao gây khó khăn gì cho Fed?
Khi người tiêu dùng và doanh nghiệp tin rằng giá cả sẽ tiếp tục tăng mạnh, họ sẽ hành động tương ứng bằng cách đẩy giá hàng hóa và đòi tăng lương ngay từ hiện tại. Điều này biến kỳ vọng thành hiện thực khách quan, khiến các đợt tăng lãi suất của Fed giảm sút tính răn đe và buộc cơ quan này phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt trong thời gian dài hơn dự kiến.
