- Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề nghị bãi bỏ điều kiện buộc thương nhân đầu mối phải sở hữu tối thiểu 40 cửa hàng bán lẻ và kho 15.000 m3 nhằm ngăn ngừa làn sóng thâu tóm hệ thống phân phối độc lập.
- Đề xuất giãn lộ trình và phân kỳ áp dụng hạn ngạch tổng nguồn tối thiểu 300.000 m3/năm dự kiến từ năm 2027 để giảm áp lực thanh khoản và dự trữ cho doanh nghiệp.
- Kiến nghị bỏ ngưỡng thị phần kết hợp 30% trong giám sát cạnh tranh, trao quyền tự quyết định giá thực chất cho thương nhân đi đôi với cơ chế hậu kiểm minh bạch.
Diễn biến và Dữ liệu trọng tâm
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa gửi văn bản góp ý dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu, trong đó kiến nghị cơ quan soạn thảo không nâng điều kiện kinh doanh lên mức buộc thương nhân đầu mối phải sở hữu tối thiểu 40 cửa hàng bán lẻ.
Theo cơ quan đại diện giới doanh nghiệp, năng lực cốt lõi của một thương nhân đầu mối nằm ở hạn mức cung ứng thực tế, năng lực tài chính bảo đảm nhập khẩu và tính tuân thủ quy định dự trữ lưu thông 20 ngày, chứ không nằm ở quy mô tài sản cố định sở hữu trực tiếp. Dự thảo hiện hành đặt ra nhiều tiêu chí siết chặt theo các mốc thời gian chuyển tiếp cụ thể đối với cả hạ tầng kho bãi lẫn quy mô bán lẻ.
| Hạng mục quy định | Nội dung dự thảo Nghị định | Quan điểm và đề xuất của VCCI |
|---|---|---|
| Sở hữu cửa hàng bán lẻ | Sở hữu tối thiểu 10 cửa hàng vào năm 2028 và đạt 40 cửa hàng từ đầu năm 2029. | Bãi bỏ điều kiện; thay bằng tiêu chí sản lượng cung ứng thực tế và hợp đồng dài hạn. |
| Dung tích kho tiếp nhận | Sở hữu kho có tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m3 (áp dụng sau ngày 31/12/2028). | Cho phép thuê kho thương mại linh hoạt để tối ưu chi phí vốn đầu tư cố định. |
| Tổng nguồn tối thiểu | Đạt 300.000 m3/năm từ kỳ phân giao năm 2027; không đạt 2 năm liên tiếp sẽ bị thu hồi giấy phép. | Áp dụng theo lộ trình phân kỳ kèm đánh giá tác động do hạn chót đăng ký trước ngày 30/11/2026 quá gấp. |
| Giao dịch giữa các thương nhân | Cho phép phân phối mua bán lẫn nhau; coi giữ hàng chưa bán ra thị trường là đầu cơ. | Ủng hộ giao dịch thực tế nhưng đề nghị bỏ quy định coi hàng tồn kho dự trữ là hành vi đầu cơ. |
| Giám sát cạnh tranh & Kê khai giá | Đưa ngưỡng thị phần kết hợp 30% vào diện giám sát; phân tích biến động giá từng chu kỳ. | Bỏ ngưỡng 30% để tránh thu hẹp phạm vi xử lý thỏa thuận hạn chế cạnh tranh; kê khai giá 1 lần qua dữ liệu số. |
Phân tích tác động thị trường
Quy chuẩn hóa thị trường bằng mệnh lệnh hành chính dựa trên tài sản vật chất sẽ kích hoạt làn sóng mua bán – sáp nhập (M&A) mang tính đối phó, đe dọa trực tiếp sự tồn tại của khối bán lẻ tư nhân độc lập.
Hiện nay, nguồn cung xăng dầu nội địa phần lớn nằm trong tay số ít doanh nghiệp nhà nước và thương nhân đầu mối quy mô lớn. Nếu dự thảo buộc các đầu mối phải có đủ 40 trạm bán lẻ, thị trường sẽ xuất hiện cuộc đua thâu tóm các cây xăng độc lập nhỏ lẻ. Việc này vô hình trung làm gia tăng mức độ tích tụ thị trường theo chiều dọc, biến các đơn vị bán lẻ tư nhân từ vị thế đối tác độc lập thành mắt xích bị chi phối hoàn toàn. Khi xảy ra biến động nguồn cung hoặc chiết khấu về 0 đồng, khối cửa hàng tư nhân phụ thuộc sẽ chịu rủi ro đứt gãy đầu tiên.
Bên cạnh đó, việc trói buộc nguồn lực vào tài sản cố định như đất đai và kho bãi dung tích 15.000 m3 làm suy yếu vòng quay vốn lưu động của thương nhân. Trong bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu khiến giá dầu thô rung lắc mạnh, doanh nghiệp cần ưu tiên dòng tiền mặt phục vụ nhập khẩu, ký quỹ tín dụng thư (L/C) và duy trì nghĩa vụ dự trữ bắt buộc 20 ngày, thay vì chôn vốn dài hạn vào bất động sản thương mại.
Về cơ chế điều hành giá, việc yêu cầu thương nhân bóc tách biến động từng yếu tố cấu thành chi phí so với kỳ điều chỉnh trước đó vô tình tạo gánh nặng hành chính phi lý, đi ngược lại tinh thần tự do kinh doanh của Luật Giá. Một thị trường xăng dầu vận hành lành mạnh đòi hỏi cơ quan quản lý chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tập trung giám sát minh bạch số liệu kê khai và chống liên minh độc quyền giá, thay vì can thiệp vào định mức lợi nhuận của doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Quy định sở hữu 40 cây xăng có giúp đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia tốt hơn không?
Không. Năng lực bảo đảm nguồn cung xăng dầu phụ thuộc trực tiếp vào hạn mức tổng nguồn, khả năng tài chính nhập khẩu và mức độ duy trì tồn kho dự trữ 20 ngày, chứ không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp sở hữu trạm bán lẻ hay đi thuê lại hạ tầng phân phối.
Tại sao VCCI phản đối việc coi việc mua hàng chưa bán ra thị trường là đầu cơ?
Trong kinh doanh thương mại hàng hóa quốc tế, tồn kho là nghiệp vụ bắt buộc để doanh nghiệp bảo toàn nguồn hàng ứng phó rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng; việc quy kết mua chưa bán là hành vi đầu cơ sẽ làm triệt tiêu quyền chủ động quản trị rủi ro tồn trữ của doanh nghiệp xăng dầu.
