Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch năm 2025 do Cục Thống kê công bố cho thấy tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam tiếp tục ở mức báo động với 110,1 bé trai trên 100 bé gái, trong đó Hà Nội dẫn đầu cả nước với tỷ lệ kỷ lục 120,8.
Bối cảnh & Dữ kiện
Chênh lệch giới tính khi sinh tại Việt Nam trong giai đoạn 2021–2025 vẫn vượt xa ngưỡng sinh học tự nhiên là 104 đến 106 bé trai trên 100 bé gái.
Dữ liệu từ Cục Thống kê phản ánh sự phân hóa địa lý rõ rệt trong bức tranh nhân khẩu học năm 2025:
- Hà Nội dẫn đầu cả nước với tỷ lệ 120,8 bé trai/100 bé gái.
- Các địa phương ghi nhận chỉ số cao tiếp theo bao gồm Bắc Ninh (119,3), Sơn La (115), Hải Phòng (112,6) và Thái Nguyên (112,5).
- Toàn bộ khu vực Đồng bằng sông Hồng đều vượt mốc 110 bé trai/100 bé gái; vùng Trung du và miền núi phía Bắc cũng nghiêng mạnh về bé trai.
- Trái lại, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long giữ được mức cân bằng sinh học từ 103 đến 106, tiêu biểu như Cà Mau (103,2), Khánh Hòa (104,5), Tây Ninh (104,7), Đồng Tháp và An Giang (cùng 105,9).
Phân tích đa chiều & Tác động
Tình trạng chênh lệch giới tính kéo dài suốt nhiều năm sẽ gây ra những xáo trộn nghiêm trọng đến cấu trúc xã hội và kinh tế trong nhiều thập kỷ tới.
- Sức ép lên thị trường hôn nhân: Việc dư thừa lượng lớn nam giới khi đến tuổi trưởng thành khiến một bộ phận đáng kể phải kết hôn muộn hoặc không thể tìm được bạn đời.
- Nguy cơ bất ổn an ninh xã hội: Khủng hoảng thiếu hụt phụ nữ làm gia tăng rủi ro bạo lực trên cơ sở giới, nạn buôn bán người và nhiều vấn đề an ninh trật tự phức tạp.
- Biến động quy mô dân số tương lai: Sự suy giảm lực lượng phụ nữ trong độ tuổi sinh sản sẽ trực tiếp làm giảm mức sinh chung, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số.
Góc nhìn chuyên gia & Dự báo
Tâm lý coi trọng con trai và hành vi lạm dụng kỹ thuật y tế để chọn lựa giới tính trước sinh là nguyên nhân cốt lõi cần giải quyết bằng các chính sách căn cơ.
Theo Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông – Giáo dục (thuộc Cục Dân số, Bộ Y tế), áp lực phải có con trai nối dõi ở các gia đình ít con đã dẫn đến việc lợi dụng siêu âm và xét nghiệm thai kỳ sai mục đích. Do đó, việc chỉ áp dụng biện pháp hành chính hay siết chế tài là chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề.
Nhằm khắc phục tình trạng này, Bộ Y tế đang hoàn thiện Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026–2035 với các lộ trình cụ thể:
- Kéo tỷ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030.
- Đưa chỉ số này trở về mốc tự nhiên 106 vào năm 2035.
- Thực hiện giải pháp liên ngành: nâng cao vị thế phụ nữ và trẻ em gái, hoàn thiện hệ thống an sinh cho người cao tuổi, đẩy mạnh thanh tra các cơ sở y tế và tập trung nguồn lực vào các địa bàn có nguy cơ cao.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Vì sao Hà Nội và các tỉnh phía Bắc có tỷ lệ chênh lệch giới tính khi sinh cao?
Nguyên nhân xuất phát từ định kiến giới, tư tưởng trọng nam khinh nữ, áp lực sinh con trai nối dõi trong các gia đình ít con, kết hợp với việc lạm dụng công nghệ siêu âm và xét nghiệm trước sinh để lựa chọn giới tính thai nhi.
Mục tiêu của Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính giai đoạn 2026–2035 là gì?
Đề án do Bộ Y tế xây dựng hướng tới mục tiêu giảm tỷ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030 và trở về mốc tự nhiên 106 vào năm 2035.
