- Chỉ một ngày sau thông báo, Tổng thống Mỹ đã bất ngờ rút lại ý định thu “phí bảo vệ” 20% đối với các tàu hàng đi qua eo biển Hormuz.
- Động thái rút lui nhanh chóng này làm nổi bật sự thiếu nhất quán trong hoạch định chính sách ngoại giao và kinh tế quốc tế của Mỹ thời điểm đó.
- Sự việc phản ánh những thách thức phức tạp về luật biển quốc tế, ổn định thương mại toàn cầu và vị thế của Mỹ trong việc duy trì an ninh hàng hải.
Toàn cảnh sự kiện
Eo biển Hormuz, một trong những điểm nút hàng hải chiến lược nhất thế giới, là tuyến đường huyết mạch vận chuyển một phần ba lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể gây ra những chấn động lớn đối với thị trường năng lượng và thương mại quốc tế. Trong bối cảnh đó, thông báo đột ngột của Tổng thống Mỹ về việc áp đặt “phí bảo vệ” 20% đối với các tàu hàng qua eo biển này đã gây ra một làn sóng phản ứng mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế.
Ý tưởng ban đầu dường như xuất phát từ quan điểm rằng Mỹ đã gánh vác phần lớn chi phí đảm bảo an ninh hàng hải tại khu vực, và các quốc gia hoặc doanh nghiệp hưởng lợi từ tuyến đường này nên có trách nhiệm đóng góp. Khoản phí 20% được đề xuất, nếu thực thi, sẽ là một nguồn thu đáng kể, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ làm tăng đáng kể chi phí vận chuyển, đặc biệt là đối với ngành dầu khí.
Tuy nhiên, chỉ một ngày sau khi công bố, Tổng thống Mỹ đã nhanh chóng rút lại ý định này. Sự đảo ngược quyết định nhanh chóng cho thấy có lẽ đã có những đánh giá lại về tính khả thi, tác động kinh tế, phản ứng chính trị và pháp lý từ các bên liên quan. Đây là một động thái hiếm thấy, phản ánh sự nhạy cảm và phức tạp của vấn đề an ninh hàng hải tại một khu vực địa chính trị đầy biến động như Trung Đông.
Tác động và Đánh giá
Quyết định rút lại kế hoạch thu phí qua Hormuz, dù nhanh chóng, vẫn để lại nhiều suy ngẫm về chiến lược và vị thế của Mỹ trên trường quốc tế. Các chuyên gia phân tích đánh giá động thái này từ nhiều góc độ:
- Sự thiếu nhất quán trong chính sách: Việc một đề xuất chính sách quan trọng bị rút lại chỉ sau 24 giờ cho thấy sự thiếu hụt trong quá trình tham vấn, đánh giá tác động và đồng thuận nội bộ. Điều này có thể làm suy yếu hình ảnh về một cường quốc có chính sách ngoại giao ổn định và đáng tin cậy, vốn là nền tảng cho trật tự thế giới.
- Phản ứng của cộng đồng quốc tế: Ngay khi thông tin được công bố, chắc chắn đã có những phản ứng gay gắt từ các đồng minh, đối tác thương mại, và ngành công nghiệp vận tải biển toàn cầu. Việc áp một khoản phí “bảo vệ” mà không có cơ sở pháp lý quốc tế rõ ràng có thể bị coi là hành động đơn phương, đi ngược lại nguyên tắc tự do hàng hải và tiềm ẩn nguy cơ leo thang căng thẳng.
- Tác động kinh tế tiềm ẩn: Mặc dù không được thực hiện, ý tưởng về phí 20% đã chỉ ra một sự thiếu nhận thức về hậu quả kinh tế. Nếu áp dụng, khoản phí này có thể:
- Làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là dầu mỏ, đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao.
- Gây áp lực lên các chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến lợi nhuận của các công ty vận tải và nhập khẩu.
- Tăng gánh nặng cho người tiêu dùng cuối cùng thông qua giá thành sản phẩm cao hơn.
Sự rút lui có thể là kết quả của việc nhận ra những tác động tiêu cực sâu rộng này đối với nền kinh tế toàn cầu và cả nền kinh tế Mỹ.
- Luật biển quốc tế và tự do hàng hải: Đề xuất thu phí “bảo vệ” từ một cường quốc hải quân có thể đặt ra tiền lệ nguy hiểm, khuyến khích các quốc gia khác ở những eo biển chiến lược tìm cách áp đặt các khoản phí tương tự, đe dọa nguyên tắc tự do hàng hải đã được thiết lập. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), mặc dù Mỹ không phê chuẩn, vẫn là khung pháp lý được công nhận rộng rãi cho các hoạt động trên biển.
- Tín hiệu địa chính trị: Động thái này, dù thất bại, vẫn cho thấy một cách tiếp cận mang tính giao dịch (transactional) trong chính sách đối ngoại, nơi an ninh được định lượng bằng tiền bạc. Điều này có thể khiến các đối tác truyền thống hoài nghi về cam kết an ninh dài hạn của Mỹ, đồng thời khiến các đối thủ nhìn nhận Mỹ như một bên có thể thay đổi lập trường nhanh chóng.
Tóm lại, sự kiện về “phí bảo vệ” Hormuz của ông Trump là một minh chứng cho sự phức tạp của việc cân bằng lợi ích quốc gia, luật pháp quốc tế và ổn định kinh tế toàn cầu. Việc rút lại kế hoạch kịp thời đã giúp tránh được một cuộc khủng hoảng tiềm tàng, nhưng đồng thời cũng là bài học về tầm quan trọng của sự thận trọng và tính toán kỹ lưỡng trong việc hoạch định các chính sách có tầm ảnh hưởng toàn cầu.
